Σκέψεις πάνω στις μουσικές κουλτούρες του ελληνικού χώρου

Η έρευνα γύρω από την ελληνική μουσική, ανώνυμη ή προσωπική, διεξάγεται αδιάκοπα από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα. Έλληνες και ξένοι, «ερασιτέχνες» ή «επαγγελματίες» μουσικολαογράφοι και εθνομουσικολόγοι, μουσικοί και μουσικόφιλοι μελετούν τις μουσικές κουλτούρες του «φαντασιακού ελληνικού χάρτη» έχοντας, καθένας τους, ξεχωριστό κίνητρο και καταλήγοντας, συχνά, σε αντικρουόμενα συμπεράσματα.

Το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να αποτελέσει μια πυξίδα για όσους θα επιθυμούσαν να καταπιαστούν σε βάθος με τη σπουδή αυτού που σε όλα τα εκπαιδευτικά προγράμματα μουσικών γυμνασίων-λυκείων, ωδείων και μουσικών σχολών, καθώς και τμημάτων μουσικών σπουδών της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ονομάζεται Ελληνική Παραδοσιακή Μουσική ή Ελληνικό Δημοτικό Τραγούδι. Πότε και πώς ξεκίνησε; Ποιες «σχολές» εμφανίστηκαν μέσα στον χρόνο; Πού βρισκόμαστε σήμερα;

Επιθυμία του συγγραφέα είναι, μοιραζόμενος τις σκέψεις του πάνω σε μια σειρά από εξειδικευμένα ζητήματα, να προβάλει τον πρωτόγνωρο μουσικό πλούτο που συναντάται στον ελληνικό χώρο (και πέριξ τούτου), η συστηματική ενασχόληση με τα μελωδικά, αρμονικά, ρυθμολογικά και υφολογικά στοιχεία του οποίου θα μπορούσε, ενδεχομένως, να ανταγωνισθεί σε απαιτήσεις ακόμα και τις διασημότερες μουσικές ακαδημίες του κόσμου.

Περιεχόμενα

• Πρόλογος
• Ο ακριβής προσδιορισμός των μουσικών φαινομένων της «παράδοσης» ως αποκλειστικό αίτημα της «νεωτερικότητας»
• Ελληνικό δημοτικό τραγούδι
• Ελληνική παραδοσιακή μουσική
• Οι μελωδικές εκφράσεις των «ατέχνων»
• Εναλλακτικές διατυπώσεις και υποκατηγορίες του δημοτικού τραγουδιού
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Από τη Μουσική Λαογραφία στην Ανθρωπολογία της Μουσικής: Αγκαλιάζοντας τη μουσική «ετερότητα»
• Η επιστήμη της Λαογραφίας στην Ελλάδα
• Από την ελευθερία της προφορικότητας στις εκδοτικές «βελτιώσεις»
• Η νόθευση της λαϊκής μελωδίας
• Δημιουργώντας μια κοινή μουσική γλώσσα
• Η θεσμοθέτηση της Μουσικής Λαογραφίας
• Τα διδάγματα της Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Φωτογραφίζοντας, ζωγραφίζοντας ή απλώς περιγράφοντας τη στιγμή: Η μεταφορά μιας ηχητικής εικόνας στο χαρτί
• Η γέννηση μιας «εθνικής» επιστήμης εντός των ευρωπαϊκών συνόρων
• Οι πρώτες μελέτες πάνω στο ελληνικό δημοτικό τραγούδι
• Η γέννηση, η διάδοση και η εξέλιξη του πενταγράμμου
• Παρένθεση: για τη σχέση της ζωγραφικής με τη φωτογραφία
• Συγκρίνοντας παρτιτούρες ανώνυμων τραγουδιών
• Συνοψίζοντας
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Ελληνικά λαϊκά μουσικά όργανα: Η «σύμβαση» ως απαραίτητη προϋπόθεση κάθε συνύπαρξης
• Περί «παλαιών» μουσικών οργάνων: το παράδειγμα της λύρας
• Η στροφή του ενδιαφέροντος προς την Εγγύς Ανατολή: παίρνοντας αφορμή από το κανονάκι
• Η πορεία προς τη σύνθεση πολυτροπισμού και τονικότητας μέσα από την ιστορική επισκόπηση του ελληνικού λαούτου
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Παράρτημα
• Το πρόβλημα της διαχείρισης μιας προφορικής μουσικής πρακτικής με όρους εγγραμματοσύνης
• Η θεωρητική εξέταση της μουσικής με βάση τα «συστήματα»
• Η βυζαντινή οχτωηχία
• Διατονικοί, χρωματικοί, μεικτοί και αν-ημιτονικοί τρόποι
• Το σύστημα Arel, Ezgi & Uzdilek
• Το Αριθμητικό Τροπικό Σύστημα και άλλες προσεγγίσεις
• Γενικό συμπέρασμα
• Ενδεικτικά μουσικά παραδείγματα από την εμπορική δισκογραφία
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Από την πεντατονία στο καμπίσιο... Αποσυναρμολογώντας το πιο διάσημο ελληνικό «μοτίβο» εις τά έξ ών συνετέθη
• Τι είναι το «καμπίσιο»
• Περί πεντατονίας γενικώς
• Ανακαλύπτοντας τον καμβά της μελωδίας
• Η διαποίκιλση ως αναφαίρετο συστατικό ενός μουσικού ιδιολέκτου
• Η συνάντηση ενός «ποιμενικού» τροπικού φαινομένου με τον ίσο συγκερασμό
• Συμπερασματικά
• Βιβλιογραφικές πηγές
• «Χορεύω με τα λόγια...» Μια απόπειρα κατανόησης των «κουνημένων» ρυθμών του ελληνικού ρεπερτορίου
• Μικρές διευκρινίσεις
• Ο χορευτής ως «άλλος»
• Συνδυάζοντας το βήμα με τον στίχο
• Η Στάνκενα και άλλοι εντεκάσημοι σκοποί του νομού Πέλλας
• Μετσοβίτικος συγκαθιστός
• Συμπερασματικά
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Παράρτημα
• Με αφορμή τη Λότζία... Ρυθμικές μετασκευές μιας πολυεθνικής μελωδίας
• Η απ’ άκρου εις άκρον περιπλάνηση των στίχων
• Η εξάπλωση μια μελωδίας πριν τη δισκογραφία
• Η τέχνη του «παραλλάσειν» και η αέναη (συλλογική) αναδημιουργία
• Ιμπραήμ Ότζα: εκκινώντας από τα 12/8
• Βιβλιογραφικές πηγές
• Δισκογραφικές πηγές
• Επίλογος