Μοτίβα παράδοσης και μνήμης

Βελονιές - Μοτίβα
Μαρτυρίες - Νέα στοιχεία - Ιστορική τεκμηρίωση

«- Κλωνί, κλωνί, βελονιά, βελονιά!
Δεν είναι μόνο το τι βλέπουμε, είναι το πώς φτιάχνεται.
Το μέτρημα παιδάκι μου, το μέτρημα!»

«Καρσάνικο» κέντημα: από την Καρυά στη συλλογική μνήμη! Οι περίφημες Καρσάνες κεντήστρες, δημιούργησαν έργο πολιτισμού ασύγκριτο και ανυπέρβλητο, η λαμπρότητα του οποίου φώτισε όχι μόνο το μικρό ορεινό κεφαλοχώρι της Καρυάς όπου γεννήθηκε, αλλά ολόκληρο το νησί μας!
Στο βιβλίο, για πρώτη φορά τεκμηριώνεται η ιστορική διαδρομή του «Καρσάνικου» κεντήματος με όλες τις δυσκολίες και τους περιορισμούς που αυτό συνεπάγεται, καθώς η κεντητική τέχνη μεταδιδόταν κυρίως προφορικά από δασκάλα σε μαθήτρια, από γενιά σε γενιά και σπάνια καταγράφονταν οι τεχνικές, τα μοτίβα ή συμβολισμοί, η σημασία των οποίων συχνά χάνονται στον χρόνο.
Ο σκόπιμος περιορισμός της μετάδοσης των σχεδιαστικών μοτίβων προσθέτει επιπλέον κενά στην ιστορική τεκμηρίωση, καθώς οι γυναίκες κεντήστρες συνήθως δεν επιθυμούσαν να μοιραστούν τα μυστικά στις δικής τους έμπνευσης κεντητικές δημιουργίες καθώς αποτελούσαν προσωπικό κεφάλαιο έμπνευσης, δεξιοτεχνίας, κοινωνικής αναγνώρισης αλλά και επαγγελματικής ανταμοιβής. Τα κεντήματα αυτά ως τεχνική και σχέδιο μεταδίδονταν μόνο εντός της οικογένειας και συχνά χάνονται μαζί με τους δημιουργούς τους αλλά και με τη φθορά του υλικού, στερώντας από τη συλλογική πολιτιστική κληρονομιά σημαντικά τεκμήρια τοπικής καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Στη Καρυά, σωτήριες, όπως συμβαίνει συνήθως σε ανάλογες περιπτώσεις, αποδείχτηκαν οι προφορικές μαρτυρίες και πληροφορίες από συγγενείς πρώτου βαθμού των γυναικών που μαθήτευσαν δίπλα στην Μαρία Σταύρακα (Κουτσοχέρω), εμπνεύστρια και δημιουργού της περίφημης και ξεχωριστής «Καρσάνικης» βελονιάς, οι οποίες διασταυρώθηκαν επιτυχώς και από άλλες πηγές.
Σοβαρή βοήθεια και τα λίγα αλλά πολύ σημαντικά βιβλία, εγχώρια και ξένα, που έχουν ασχοληθεί με την τέχνη της Κεντητικής, των οποίων οι πληροφορίες και σε αυτή την περίπτωση διασταυρώθηκαν επιτυχώς με βιβλία ιστορικού περιεχομένου.

Η φωτογραφική αποτύπωση των έργων του «Καρσάνικου» κεντήματος που συνοδεύει την ιστορική τεκμηρίωση ήταν το πολύτιμο στοιχείο που έδρασε αλχημικά και έδεσε τα κομμάτια της ερευνητικής πορείας.
Το υλικό αυτό, μέρος και πλούτος του Λαϊκού Πολιτισμού του νησιού της Λευκάδας, βαθιά μου επιθυμία είναι να συμβάλλει στην καταγραφή της Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς, καθώς όπως σοφά έχει πει η αείμνηστη λαογράφος Αγγελική Χατζημιχάλη: «Δεν πρέπει να χαθεί γιατί είναι οι ρίζες μας, είναι ο τόπος μας.»
Τζένη Φραγκούλη


Περιεχόμενα

• Εισαγωγή
• Το κέντημα ιστορικά
• Το χρυσοκέντημα
• Το κέντημα στη Λευκάδα ιστορικά
• Η προίκα
• «Καρσάνικο» κέντημα: Από την Καρυά στην ιστορική μνήμη
• Μαρία Σταύρακα (Κουτσοχέρω): Η γυναίκα πίσω από τη βελονιά, ο χαρακτήρας και η ιστορική παρακαταθήκη της
• Ο μπάρμπα-Αργύρης Σταύρακας
• Η Βασιλική Πρόνοια καταφτάνει
• Μαρτυρίες, εξομολογήσεις, σκάνδαλα
• Ο ελληνικός Τύπος για το «Καρσάνικο» κέντημα
• Το νήμα
• Οι ιστορικές κλωστές «Μετάξια Ελέφαντος»
• Το «Καρσάνικο» κέντημα και η μοναδικότητά του
• Οι «Καρσάνικες» βελονιές
• «Καρσάνικο» κέντημα: Πώς κρίνεται η καλαισθησία της κεντήστρας;
• Το Hardanger και το Λευκαρίτικο κέντημα
• Το μέλλον
• Οι περίφημες Καρσάνες κεντήστρες
• Κείμενο στα αγγλικά
• Πηγές

Εθνικό Ευρετήριο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας
* Υπό την Αιγίδα του Δήμου Λευκάδας και της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων